“ปราสาทภูมิโปน” เป็นปราสาทขอมที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย ตั้งอยู่ที่อำเภอสังขะ ห่างจากตัวจังหวัดประมาณ 49 กิโลเมตร ประกอบด้วยปราสาทหิน 4 หลังด้วยกัน สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นเมื่อปีพุทธศตวรรษที่ 12-13 โดยไฮไลต์อยู่ที่ปรางค์ประธานที่มีทับหลังศิลปะขอมสมัยก่อนนครวัด และยังพบจารึกอักษรปัลลวะเก่าแก่ที่เป็นหลักฐานยืนยันว่าที่เที่ยวสุรินทร์แห่งนี้เป็นแหล่งอารยธรรมเขมรโบราณที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศ

พิกัด : https://maps.app.goo.gl/QLBdio5HtinEqWFu9

ปราสาทภูมิโปน จ.สุรินทร์ เป็นปราสาทขอมโบราณที่เก่าแก่ที่สุดในไทย สร้างสมัยเจนละ (พุทธศตวรรษ 12-13) เป็นศาสนสถานฮินดู ลัทธิไศวะ มี 4 หลัง (อิฐ 3, ศิลาแลง 1) ใช้เป็นที่หลบภัยและประกอบพิธีกรรม ชื่อ "ภูมิโปน" (ดินแดนซ่อนเร้น) มาจากตำนานพระนางศรีจันทร์หนีภัยสงคราม และมีจารึกสำคัญที่บอกเล่าเรื่องราวในอดีต. 

ภูมิหลังทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรม

• ยุคสมัย: ศิลปะขอมโบราณสมัยเจนละตอนต้น (ราวพุทธศตวรรษที่ 12-13) สร้างในรัชสมัยพระเจ้าชัยวรมันที่ 1.

• วัสดุ: ก่อด้วยอิฐและศิลาแลง มีกรอบประตูและทับหลังหินทราย.

• โครงสร้าง: ประกอบด้วยปราสาทอิฐ 3 หลัง และศิลาแลง 1 หลัง เรียงจากเหนือลงใต้.

• ความสำคัญ: ถือเป็นปราสาทขอมที่เก่าแก่ที่สุดในไทย มีจารึกอักษรปัลลวะภาษาสันสกฤต. 

ตำนานและชื่อ "ภูมิโปน"

• ความหมาย: "ภูมิ" (ดินแดน) + "โปน" (ซ่อนเร้น) รวมหมายถึง "ดินแดนที่ซ่อนเร้น".
• ตำนาน: เกี่ยวข้องกับ พระนางศรีจันทร์ (หรือพระนางนมใหญ่) ที่หนีภัยสงครามมาซ่อนตัวที่นี่ มีเรื่องราวการรักษาตัวและอธิษฐานกับต้นลำเจียกหน้าสระ.
• ชื่อเดิม: ชาวกูยเรียก "โพน" (มะกอก) ซึ่งอาจเพี้ยนมาเป็น "ภูมิโปน".  

• โบราณวัตถุ: พบจารึกอักษรปัลลวะและทับหลังหินทราย ซึ่งนำไปจัดแสดงที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์.
• การบูรณะ: กรมศิลปากรได้บูรณะซ่อมแซมแล้ว. 

• เป็นโบราณสถานสำคัญที่บอกเล่าประวัติศาสตร์ขอมโบราณในไทย.
• จัดงานประเพณี "สืบสานตำนานปราสาทภูมิโปน" เพื่อเผยแพร่ตำนานและประวัติศาสตร์.